Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng tích cực hoá được đặt ra do yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông, yêu cầu phát triển nhân lực trong cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế những năm gần đây. Cơ sở của tinh thần trên xuất phát từ những quan niệm dạy học hiện đại, đáng chú ý là quan niệm dạy học tích cực hoá hoạt động của học sinh (lấy học sinh làm trung tâm trong quá trình dạy học) Với ý nghĩa người học tự giác, chủ động trong lĩnh hội và vận dụng kiến thức kĩ năng. Theo quan niệm này, học là tự điều phối hành vi để dẫn tới hành vi mong muốn, còn dạy là tạo thuận lợi cho học sinh, học sinh là đối tượng giáo dục vốn có sẵn những tiềm năng mà giáo viên có nhiệm vụ đánh thức và tạo điều kiện để những tiềm năng đó đựược phát huy tối đa, đặc biệt là tiềm năng sáng tạo. Tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh là chú trọng tới việc phối hợp các cách.Vận dụng tư tưởng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh vào thực tiễn giảng dạy các bộ môn thuộc lĩnh vực khoa học xã hội ở trường phổ thông, các nhà nghiên cứu PPDH trong thời gian qua đều nhất trí quan điểm chung là: Giáo viên cũng không phải là người “rót” hay “cung cấp” kiến thức tới học sinh, học sinh cũng không nên đóng vai trò thụ động nghe, ghi, chấp nhận và làm theo mẫu…trong quá trình học tập. Tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh không phải là đề cao những sở thích, hứng thú của cá nhân học sinh. Theo định hươớng đổi mới PPDH vai trò độc tôn của giáo viên trong giờ học chính là giảm thiểu mối quan hệ một chiều, mối quan hệ giữa nội dung dạy học à giáo viên à học sinh được thay đổi theo hướng đa chiều.   Kiểm tra, đánh giá là một khâu quan trọng của quá trình giáo dục, vừa có vai trò kiểm chứng kết quả của mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học, vừa góp phần điều chỉnh kế hoạch giáo dục tiếp theo đươợc tiến hành phù hợp và có hiệu quả.  Hoạt động kiểm tra đánh giá nếu được tiến hành một cách đồng bộ, khoa học, với các phương pháp và kĩ thuật phù hợp sẽ có tác động rất tích cực đến quá trình giáo dục.Xuất phát từ những quan điểm trên, trong những năm qua phòng GD - ĐT ẫ chỉ đạo “Đổi mới kiểm tra, đánh giá nhằm thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học” một cách toàn diện nhưng trong khuôn khổ Hội thảo hôm nay chúng tôi xin tập trung vào các môn thuộc lĩnh vực khoa học x• hội là: Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý và bộ môn Giáo dục công dân.

1. Triển khai công tác kiểm tra đánh giá để thúc đẩy PPDH:

- Ngành đã cho phép giáo viên vận dụng linh hoạt, sáng tạo các PPDH theo cách phát huy yếu tố tích cực và những ưu điểm của các PPDH truyền thống và các PPDH hiện đại, nhằm tăng cường tính tích cực của học sinh trong tiếp nhận kiến thức, hình thành kĩ năng , bồi dưỡng kĩ năng tự học. Giáo viên tạo điều kiện tối ưu để học sinh suy nghĩ, tìm tòi nhiều hơn, thực hành  sáng tạo, biết vận dụng tạo lập văn bản.         

- Giáo viên cần chú trọng vận dụng có hiệu quả các PPDH đặc thù của từng bộ môn, như phương pháp vấn đáp gợi tìm, dạy đọc sáng tạo, bình giảng, khơi gợi liên tưởng, tưởng tượng…          - Ngoài việc trang bị kiến thức cho học sinh, dạy học còn chú trọng rèn luyện kĩ năng nghe, nói, đọc, viết, tăng cường thực hành và gắn nội dung bài học với thực tiễn cuộc sống.         

-Trong giảng dạy giáo viên cũng cần linh hoạt, sáng tạo các hình thức học phân nhóm, hình thức tổ chức học tập kết hợp giữa học tập cá nhân với học tập hợp tác theo nhóm, theo lớp, học tự chọn… nhằm tạo không khí học tập thích hợp, học sinh có thể tranh luận với nhau, với giáo viên, không gò ép mà phải linh hoạt tuỳ theo điều kiện thực tế.         

- Tăng cường sử dụng các thiết bị dạy học, đồ dùng và phương tiện dạy học theo phương châm phục vụ thiết thực nhất, hiệu quả nhất cho mỗi giờ học với tư cách là phương tiện nhận thức chứ không phải đơn thuần chỉ là minh hoạ. Hướng tới sử dụng các thiết bị hiện đại, các ứng dụng của công nghệ thông tin, nhằm tăng cường tác động tích cực đến kênh hình, nhằm thay đổi căn bản tình hình dạy chay đang phổ biến hiện nay.         

- Không gò bó giờ học trong một quy trình cứng nhắc, với những bước đi bắt buộc, giáo viên có quyền chủ động sáng tạo thiết kế giờ học theo mục tiêu của tiết học. Điểm cơ bản là giờ học đó phải thực sự kích thích được hứng thú và tích cực học tập của học sinh, có sự “cộng hưởng” giữa học sinh với học sinh, giữa học sinh với giáo viên trong chiếm lĩnh, cảm thụ và vận dụng kiến thức.         

2. Những định hướng chỉ đạo của ngành về công tác kiểm tra đánh giá:         

- Tăng cường công tác cải tiến kiểm tra, đánh giá bằng nhiều hình thức khác nhau theo chuẩn kiến thức kĩ năng, coi kiểm tra, đánh giá như là một biện pháp kích thích hứng thú học tập, giúp học sinh tìm ra nguyên nhân và cách khắc phục những sai sót, hạn chế(nếu có) trong quá trình tiếp nhận, giải mã và sản sinh văn bản.         

- Nội dung kiểm tra, đánh giá phải phù hợp với phạm vi, mức độ về kiến thức, kĩ năng, thái độ) được quy định theo chuẩn chương trình.         

 - Các tiêu chí đánh giá (đáp án, thang điểm) cần đơược biên soạn rõ ràng, chính xác và công khai đối với học sinh, cần duy trì thường xuyên việc trả bài cho học sinh.         

- Việc kiểm tra, đánh giá cũng cần phải đổi mới, nội dung kiểm tra, thi cử phải được tiến hành thường xuyên, hay định kỳ nhưng cần tập trung vào cả ba yêu cầu: kiến thức, kĩ năng, thái độ của học sinh. Tức là phải đảm bảo đánh giá được những vấn đề cơ bản mà chương trình yêu cầu nhưng cũng cần tăng cường những nội dung gắn với thực tế đời sống.         

- Cần phải thay đổi quan niệm kiểm tra, đánh giá đòi hỏi học sinh học thuộc hoặc nhớ máy móc mà phải được bổ sung ngày càng nhiều hơn bằng những câu hỏi và bài tập kiểm tra tươ duy sáng tạo, vận dung linh hoạt tri thức, kĩ năng giải quyết hợp lý những vấn đề đặt ra trong thực tiễn. Vì vậy trong các nội dung kiểm tra thi cử nên sử dụng nhiều loại câu hỏi khác nhau để phân hoá đối tượng học sinh, có câu hỏi chỉ yêu cầu học sinh trả lời là đươợc, nhưng cũng có câu hỏi thử độ khó để học sinh có điều kiện thể hiện năng lực riêng của mình.         

- Cần đa dạng hoá các loại hình kiểm tra, đánh giá, bằng hình thức ra câu hỏi nếu ở nơi có điều kiện thì có thể kết hợp sử dụng câu hỏi trắc nghiệm(hạn chế), cần chú trọng cách hỏi sao cho phù hợp với trình độ học sinh ở từng khối lớp.  

- Nếu trong điều kiện đặc trương của bộ môn chưa thay đổi được cách kiểm tra, đánh giá truyền thống thì cần thay đổi ngay nội dung đánh giá theo các yêu cầu linh hoạt đồng thời phải tăng cường tính hiệu lực của các kiểu đánh giá khác.

- Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra  trong coi thi, chấm thi và quản lý thi, giảm dần sai sót, mọi tiêu cực trong các khâu. 

- Các dạng bài kiểm tra phải đảm bảo mục tiêu của chương trình, các dạng câu hỏi đặt ra trong bài kiểm tra là phù hợp, cân đối giữa mục đích kiểm tra và câu hỏi kiểm tra. Số lượng câu hỏi còn phụ thuộc vào độ khó, dễ và kiểu câu hỏi. Vì vậy khi ra các câu hỏi phân hoá cho học sinh khá, giỏi thì giáo viên phải chú ý định lượng thời gian cho bài kiểm tra.

3. Chỉ đạo kiểm tra đánh giá ở các bộ môn như sau:a)

Môn Ngữ văn:Chương trình và SGK Ngữ văn THCS có những đổi thay lớn, nhằm nhấn mạnh tầm quan trọng của môn học và hướng tới thay đổi cách dạy cách học. Cụ thể: dựa trên 6 kiểu văn bản tự sự; miêu tả; biểu cảm; nghị luận; thuyết minh; hành chính-công vụ. Phân môn Văn học sẽ lựa chọn các văn bản để dạy sao cho các văn bản này phù hợp nhất với dạy các kiến thức tiếng việt hay tập làm văn. Cách lựa chọn này tạo nên trục đồng quy giữa văn bản văn học với các tiết tiếng việt, tập làm văn theo hướng tích hợp.

 - Vì vậy khi kiểm tra đánh giá việc dạy, học môn Ngữ văn yêu cầu mới dạy học 3 phân môn trong từng bài học như một thể thống nhất, trong đó mỗi giờ văn, tiếng việt, tập làm văn vừa giữ bản sắc riêng vừa hoà nhập với nhau để cùng hình thành cho học sinh những kĩ năng, năng lực tổng hợp.

- Xây dựng hệ thống câu hỏi, lựa chọn cách hình thức học tập và cách kiểm tra đánh giá là những thao tác tưởng như độc lập nhưng lại liên quan mật thiết với nhau. Mỗi câu hỏi bài tập là nhiệm vụ nhận thức, trong đó có hoạt động của thầy và hoạt động của trò. Hệ thống câu hỏi thông thường phải dựa trên gợi ý của SGK, SGV, câu hỏi đó tác động đến nhiều đối tượng học sinh.

- Để tổ chức các hoạt động học tập của học sinh giáo viên có thể dùng các “Phiếu học tập” một trong những công cụ cho phép tiết kiệm thời gian, đồng thời cùng một lúc kiểm tra được nhiều kiến thức kĩ năng, nhiều đối tượng. Phiếu học tập còn là công cụ hữu hiệu trong việc thu thập và xử lý thông tin ngược.

- Dạy học theo phương pháp nêu và giải quyết vấn đề, tạo tình huống có vấn đề gợi cho học sinh những khó khăn mà các em thấy cần vượt qua nhưng không thể ngay lập tưc mà phải trải qua quá trình tích cực suy nghĩ.

- Hình thức kiểm tra đánh giá học sinh bằng các hoạt động nhóm, giữa hình thức học cá nhân với hình thức dạy theo nhóm, theo lớp, theo tự chọn… nhằm tạo điều kiện và không khí tranh luận…

- Tăng cường cải tiến kiểm tra, đánh giá bằng nhiều hình thức khác nhau theo chuẩn kiến thức kĩ năng, coi kiểm tra như một hứng thú kích thích học tập môn Ngữ văn.

b) Môn Lịch sử:

- Yêu cầu kiểm tra đánh giá kết quả dạy học của môn Lịch sử là phải toàn diện, khách quan, chính xác và có tác dụng tích cực điều chỉnh hoạt động dạy học.

- Nội dung kiểm tra đánh giá phải phù hợp với quy định chương trình , đề kiểm tra đòi hỏi phải khuyến khích cách học tập thông minh sáng tạo của học sinh.

- Kiểm tra miệng cần tiến hành thường xuyên vào đầu tiết học hoặc sử dụng kết quả tái hiện kiến thức, kĩ năng của học sinh khi tham gia thảo luận trao đổi các vấn đề học tập.- Kiểm tra viết vẫn tiến hành theo kế hoạch, bước đầu vận dụng các hình thức mới về kiểm tra, về việc làm bài tập lịch sử của học sinh. Cần phối hợp tận dụng ưu thế của các loại hình kiểm tra, đánh giá: trắc nghiệm và tự luận.

- Các tiêu chí đánh giá cần được biên soạn rõ ràng, chính xác và công khai đối với học sinh, cần duy trì thường xuyên việc trả bài kiểm tra cho học sinh.

c) Môn Địa lý:

- Việc đổi mới PPDH thực sự tạo cho quá trình dạy học địa lí một chất lượng tốt hơn và hiệu quả hơn so với dạy học theo kiểu cũ. Vì vậy chất lượng tốt, hiệu quả cao của dạy học là hai tiêu chuẩn hàng đầu để đánh giá thành công của quá trình đổi mới PPDH của giáo viên địa lí.

- Công tác kiểm tra đánh giá đòi hỏi phải toàn diện đồng bộ, mục tiêu của học địa lí không chỉ làm cho học sinh hiểu và ghi nhớ kiến thức mà còn biết vận dụng kiến thức, biết cách làm việc.

- Khi kiểm tra cần lưu ý đến các phương pháp mà giáo viên sử dụng: phương pháp thuyết trình, phương pháp đàm thoại, phương pháp sử dụng các phương tiện trực quan, phương pháp sử dụng bản đồ, phương pháp sử dụng tranh ảnh địa lí,phương pháp sử dụng biểu đồ; PP sử dụng mô hình…

d) Môn Giáo dục công dân: Môn GDCD ở cấp THCS nhằm trang bị cho HS những hiểu biết cơ bản, phù hợp lứa tuổi về hệ thống các giá trị đạo đức, pháp luật của con người Việt nam trong giai đoạn hiện nay. Nội dung môn GDCD gắn bó chặt chẽ với cuộc sống thực tiễn của HS, gắn liền với các sự kiện đời sống đạo đức, pháp luật của địa phương, của đất nước. Ngoài nội dung chung chương trình còn có phần “mở” để dạy các vấn đề địa phương quan tâm.

4. kiến nghị và kết luận:

- Kiến nghị:+/ Trong những năm qua việc chấm bài cho điểm, đánh giá học sinh có chênh lệch rất lớn giữa các trường và giữa các môn, cụ thể điểm kiểm tra học kỳ I lớp 9: Môn Ngữ Văn trường THCS Nguyễn Khắc Viện có 62,14% học sinh yếu loại văn hoá Loại yếu, kém; môn Lịch sử trường THCS Phố Châu xếp 71,8% học sinh yếu, kém. Môn Địa lý  trường THCS Sơn Kim xếp 76,18% học sinh loại yếu, kém. Việc đánh giá xếp loại này sẽ không thúc đẩy được hứng thú, tính tích cực học tập của học sinh và ngược lại giáo viên cũng cần phải xem xét cách dạy học thuộc bộ môn mình đảm nhận.+/Việc thay đổi cấu trúc ra đề thi, đề kiểm tra học kỳ quá nhanh, từ chỗ phần thi trắc nghiệm thông thường chiếm 25-30% trong một đề kiểm tra, đề thi. Việc bỏ phần thi trắc nghiệm có nhiều ảnh hưởng đến đổi mới phương pháp dạy học.- Kết luận:Tóm lại kiểm tra, đánh giá là một khâu quan trọng không thể thiếu trong quá trình giáo dục. Đánh giá thường nằm ở công đoạn cuối cùng của một giai đoạn giáo dục và sẽ trở thành khởi điểm của một giai đoạn giáo dục tiếp theo với yêu cầu cao hơn, chất lượng hơn trong cả quá trình dạy học. Như vậy việc kiểm tra đánh giá có mối quan hệ chặt chẽ với phương pháp dạy học. Nói cách khác muốn đổi mới phương pháp thì nhất thiết và cần phải đổi mới cách kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh.  Kính chúc quý vị sức khoẻXin cảm ơn !                                                   

                                     Hương sơn ngày 13 tháng 2 năm 2009                                                      

                                      Lê Xuân Thắng - chuyên viên