Trong truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” của nhà văn xứ Quảng, nhân vật anh thanh niên sống một mình ở đỉnh núi Yên Sơn (Sa Pa) cao 2600m, quanh năm suốt tháng giữa cái lặng lẽ mênh mông của cỏ cây và mây mù lạnh lẽo mà không hề cảm thấy cô đơn. Cái gì làm cho anh vượt qua được hoàn cảnh ấy ? Đó là anh ý thức đúng đắn, sâu sắc về công việc, lòng yêu nghề và niềm vui cuộc sống. Anh nhận ra rằng : Điều hạnh phúc của mình là đem lại niềm vui cho mọi người : “Hồi chưa vào nghề, những đêm bầu trời đen kịt, nhìn kĩ mới thấy một ngôi sao xa, cháu cũng nghĩ ngay ngôi sao kia lẻ loi một mình. Bây giờ làm nghề này cháu không nghĩ như vậy nữa...Công việc của cháu gian khổ thế đấy, chứ cất nó đi, cháu buồn chết mất”. Từ anh thanh niên này, ta lại nghĩ về nghề và nghiệp dạy học của ta.   

         Nghề là nói đến sự hiểu biết, tri thức công đoạn kĩ thuật, kĩ năng, kĩ xảo về hoạt động của lao động; còn nghiệp là duyên nợ, hệ quả của con người đối với nghề mà mình chọn.    

         Ở Việt Nam chúng ta có hai nghề được sớm đặc biệt coi trọng: nghề thầy thuốc và nghề dạy học. Một nghề nắm sinh mạng quyết định sự sống, chết của con người. Một nghề nắm “phần hồn”, quyết định đến sự phát triển nhân cách của con người. Hai nghề ấy, ngay từ bài học nhập môn, người học đã được học cái đức của nghề. Nói “Lương y như từ mẫu”, “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư” người xưa muốn dạy cho người học : Thầy thuốc như mẹ hiền, và : Học và dạy một chữ cũng là thầy, nửa chữ cũng là thầy. Tiếc rằng, lâu nay người ta chỉ khai thác cái nghĩa dành cho người học mà quên đi một ý nghĩa thứ hai đối với ông thầy: Dạy người ta một chữ, hay dạy nửa chữ cũng phải nhớ đến đạo làm thầy.   

         Người thầy giáo dạy học trò của mình đâu phải chỉ có dạy kiến thức, quan trọng hơn là dạy làm người. Phải ứng xử với học trò như với chính mình, đặt mình vào vị trí của học trò mà dạy dỗ. Cái khác, là phải tác động vào con người, vào tâm và trí. Thầy phải yêu trò như con mình và trò phải kính trọng thầy như cha mình. Người thầy làm sao cố gắng tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của các em. Tìm hiểu các em đang nghĩ gì, đang vui gì, đang buồn gì và đang mơ ước những gì.   

        Nghề dạy học đâu chỉ là kiến thức, chuyên môn là đủ ; nghề dạy học, cần đến kĩ thuật, nghệ thuật sư phạm tuyệt khéo và hơn hết là phải yêu nghề, tâm huyết với nghề. Trăn trở và khát khao!   

        Làm thế nào để người dạy học có được những phẩm chất trên ? Điều đó đòi hỏi xã hội phải quan tâm trong suốt quá trình học tập của người học trong nhà trường và ngay cả quá trình hoạt động thực tiễn khi họ hành nghề.   

        Để làm được việc này điều kiện “cần” là giáo dục tránh nhiệm, lương tâm nghề nghiệp cho người dạy học, điều kiện “đủ” để có được những phẩm chất tốt đẹp ấy chính là phải có một chính sách xã hội hợp lý để cho mỗi người dạy học đều có thể “Sinh vi nghệ, tử vi nghệ” ; có thể yên tâm mà sống với nghề và có được cuộc sống như họ xứng đáng được hưởng./.  

                                                                                                         Phan Duy Nghĩa

                                                       (Trường Tiểu học Sơn Long, Hương Sơn, Hà Tĩnh)